Kronos 4/2025

Nowoczesność nie lubi dawnej metafizyki władzy. Eksperymentuje z porządkiem wychowania i polityki. Rządy, słyszymy, powinny ograniczyć się do zarządzania. Należy zrezygnować z dawnych form sprawowania władzy: zamiast osobistych decyzji – obiektywne procedury, zamiast autorytetu – opinia anonimowych ekspertów. Urzędnicza ocena powinna być bezosobowa i przezroczysta: ilościowa, a nie jakościowa. Taki jest warunek, mówią, prawdziwej równości i obiektywizmu.
Źródło tych przemian jest oczywiste. Z jednej strony jest nim postrewolucyjna dynamika Zachodu, który, wciąż obracając się w dawnych koleinach, usiłuje tym razem przekroczyć już nie tylko społeczne (historycznie ukształtowane), lecz także naturalne (dane nam z przyrodzenia) hierarchie i granice. Z drugiej: suflowany przez nauki przyrodnicze obraz natury jako mechanizmu rządzonego przez prawa ilościowe. Na naszych oczach wyłania się coś na kształt wszechwładnego Państwa-Maszyny, panującego nad homogeniczną populacją jednostek-atomów, które niczym od siebie się nie różnią.

[Spis treści]
PREZENTACJE
Adam Jerzy Czartoryski, U wrót Hunedago i pod dębem Rikajto
Zasady Konstytucji Królestwa Polskiego
Marceli Handelsman, Przyjaźń rosyjska
Michał Otorowski, W stronę tolkienizmu politycznego. Historia litewska Adama Jerzego Czartoryskiego jako źródło do badań nad genezą Konstytucji Królestwa Polskiego

ESEJE
Pierre Legendre, Śmierć, władza, słowo. Ernst Kantorowicz przy pracy fikcji i polityczności
Rafał Kuczyński, Drugie pół prawdy. Rozprawa o naukach i sztukach Jeana‑Jacques’a Rousseau w świetle polemiki z królem Polski Stanisławem Leszczyńskim
Wojciech Kruszewski, Tak zwane liryki lozańskie
Piotr Nowak, Zmyślenie i prawda w Weselu Stanisława Wyspiańskiego
Michał Paul, Między fizyką a teozofią: o naturze w Światowiekach Schellinga
LEKCJA INTERPRETACJI
Jarosław Marek Rymkiewicz, Kinderszenen
Paweł Panas
Ewa Hoffmann‑Piotrowska
Dariusz Gawin

LITERATURA
Wojciech Wencel, Wiersze

ANTYKWARIAT
Piotr Nowak, Na weselu – pięćdziesiąt lat później

ARCHIWUM
Michał Otorowski, „Nie godząc się na cierpienie”
Henryk Wereszycki, Recenzja pracy mgr. Hanny Kurde‑Banowskiej Lutzowej pt. Obóz Trzeciego Maja w latach 1831–1846 Hanna Kurde‑Banowska
Lutzowa, Autoreferat

RECENZJE I POLEMIKI
Maciej Soroka, W stronę Opatrzności
Jakub Wolak, Śladami naśladowców. Ernst Kantorowicz i sztuka przemiany pojęć
Mateusz Wojda, Dlaczego Cieszkowski czytał Ekonomika?