Kronos 3/2025

Pater napisał o Coleridge’u jeden z najświetniejszych esejów i umieścił go w Appreciations. Tom ten zawiera również późny esej o stylu, który trafnie wydobywa to, kim jest jego autor. Pater oznajmia w nim, że nie lubi tracić czasu, przez co wyciska z niego tyle, ile umie. Robi to w sposób wyrafinowany, kunsztowny i szeroki, ponieważ swoim zainteresowaniem obejmuje również odległą przeszłość. Składa nowe całości z odłamków po dawnych, harmonijnych światach. „Rzecz więc polega na tym, aby z takiego zabłąkanego ułamka na chwilę odtworzyć obraz tamtego obcego świata i sprawić, że zdoła go w sobie odtworzyć czytelnik” (Hugo von Hofmannsthal, Walter Pater). Ni mniej, ni więcej. W tym celu cyzelował zdania, starannie dobierał wyrazy, szukał właściwego sensu już na poziomie akapitu. To wszystko musiało przy tym brzmieć piękną melodią, ujawniać „tajemną harmonię ekspresji”. Nie znaczy to, że uganiał się za słowami „gładkimi, zalotnymi, nieznoszącymi sprzeciwu”. Szukał takich słów, których znaczenie przylegałoby ściśle do rzeczy, obrazów naprowadzających wprost na idee. Dążył do zastąpienia praw obiektywnych prawami narzucanymi światu przez artystę. Grawitacja? Pod jakim względem…? Był przy tym krytykiem i pisarzem, którego cała uwaga skupiała się na pięknie bez zewnętrznych – socjalnych, politycznych, innych – odniesień. Przyczepią mu za to łatkę twórcy niezwracającego uwagi na nic, co nie miałoby oczywistych związków z samą sztuką, l’art pour l’art. 

[Spis treści]
PREZENTACJE
Samuel Taylor Coleridge, Zasady krytyki sztuk pięknych
Samuel Taylor Coleridge, O geniuszu Shakespeare’a
Samuel Taylor Coleridge, Hamlet
Walter Pater, Coleridge
Walter Pater, Stracone zachody miłości
Walter Pater, Miarka za miarkę
Walter Pater, Angielscy królowie Shakespeare’a

ESEJE
Piotr Nowak, Poemat o potępieniu i daremności skruchy
Ian Fletcher, Walter Pater 
T.S. Eliot, Arnold i Pater
John J. Conlon, Eliot i Pater: krytyka okresu przejściowego
Hannah Arendt, Pojęcie miłości u Augustyna. Próba interpretacji filozoficznej
Mateusz Stróżyński, Obraz polskiej transformacji w powieściach Bronisława Wildsteina

WALLACE STEVENS (1879–1955)
Jarosław Marek Rymkiewicz, Wallace Stevens
Wallace Stevens, Dziesięć wierszy w przekładzie Jarosława Marka Rymkiewicza

ARCHIWUM
Zbigniew Grabowski, Walter Pater. Życie – dzieło – styl

RECENZJE I POLEMIKI
Mateusz Wojda, Rzesza, której nie było