Wolność, samorządność, rewolucja. Filozofia Praxis w Jugosławii

Historia komunizmu jest równie ciekawa, jak historia upadku komunizmu. Ideologią komunistów był marksizm. Pierwszy bunt przeciwko komunizmowi, który dokonywał się w obrębie marksizmu, prowadził w różne strony.

W Jugosławii, która była rządzona przez dyktaturę komunistyczną, skłóconą jednak z Kremlem,  niezależna myśl kształtowała się w obrębie szeroko rozumianego marksizmu. Grupa "Praxis" filozofów serbskich, ale i chorwackich, w dużej mierze była odpryskiem myśli niezależnej uwięzionej w języku doktryny. Można powiedzieć, że to już nieciekawe, bo to sekta religii umarłej. Ale przecież tak wiele można nauczyć się z historii sekt, które przestały istnieć.

Filozofowie z grupy Praxis funkcjonowali w kontekście niezależności od dyrektyw kremlowskich, w stałym dialogu z reżimem Tito. W świecie, gdzie bliski towarzysz Tito z czasów partyzanckich, Milovan Ɖilas powędrował na lata do więzienia. Ta książka to niełatwy w lekturze, ale pasjonujący przyczynek do dziejów myśli spętanej i szukającej wyjścia z sytuacji bez wyjścia. Ta książka to ważne dokonanie polskiej humanistyki.
Adam Michnik