O Słowianach część 2. Gościnni barbarzyńcy. Portret przodków

O Słowianach można powiedzieć dużo, choć wiele z tego należy opatrzeć co najmniej ostrożnością. O tym właśnie jest ta książka. To znaczy o tym, co można o Słowianach powiedzieć ponad wszelką wątpliwość, a co mogłoby okazać się snuciem narracji przez średniowiecznych autorów. Stereotypy. To także temat tej książki. I oceny. To kolejny. Z tym, że nie moje oceny ani Czytelnika, ale ludzi średniowiecza.

Ta książka pokazuje, że ani Słowianin tak straszny, ani też tak gościnny, jak go malowali. Dzikim go przedstawiano, jako synonim barbarzyńcy. Podobnie jak wcześniej opisywano Celtów i Germanów, Traków, Daków, Hunów i wiele innych ludów, wchodzących w orbitę ośrodków cywilizacji Europy, Słowianin miał być groźny, nieokrzesany, brudny, agresywny, krwiożerczy, walczący w sposób niecywilizowany, miał wieść proste życie i łatwo znosić niewygody. W końcu sam stał się modelowym barbarzyńcą.

Owszem, był i Słowianin gościnny, ale czy oznacza to działanie altruistyczne? A może w tle była obawa przed karą zsyłaną przez sacrum z jednej strony, a z drugiej nadzieja na nagrodę za przestrzeganie prawa gościnności. W końcu gość w dom Bóg w dom, i dlatego Słowianie umieli zadbać o przybyszy, skoro o którejkolwiek więc godzinie pokrzepić by się spodobało, czy byliby to goście, czy domownicy, wszystko, mając dostęp do stołu, znajdą przygotowane. Pisał Herbord o Pomorzanach. Gościnność wiązała się z otwartością na tyle, że przybysze z obcych krajów łatwo mogli znaleźć miejsce w słowiańskim społeczeństwie, nawet na jego szczytach, a jednocześnie niewolnik mógł wejść do wspólnoty i żyć jak Słowianin.

Z całą pewnością wczesnośredniowieczni Słowianie dzielili cechę, którą jedni nazwą anarchicznością, inni brakiem zdolności organizacyjnych, ale ktoś mógłby nazwać ją po prostu umiłowaniem wolności. Niektórzy nawet ponad niewolę przedkładali śmierć. To właśnie była cecha najbardziej rzucająca się w oczy obserwatorom greckim w VI w., arabskim w X, a germańsko- łacińskim w wieku XII.