Kobieta w czasach katedr

Régine Pernoud (1909–1998), francuska mediewistka, spędziła życie wśród historycznych dokumentów i eksponatów, była bowiem archiwistką i muzealniczką. Po II wojnie światowej napisała wiele odkrywczych prac, które zmieniły postrzeganie średniowiecza przez jej czytelników. Pernoud wpisała się w nurt „rehabilitacji” średniowiecza, zainicjowany przez badaczy historii codzienności. Temat niniejszej książki, pozycję kobiety w feudalnej Europie X–XIII wieku, podjęła po intensywnych badaniach nad dziejami mieszczaństwa i doszła do zaskakujących wniosków. Wbrew rozpowszechnionemu mniemaniu historia wyzwolenia kobiet nie przebiegała liniowo, lecz na zasadzie sinusoidy. Dla prawodawstwa rzymskiego kobieta nie istniała jako podmiot prawny. Dopiero chrześcijaństwo zrównało status kobiety ze statusem mężczyzny: oboje są równi przed Bogiem (niezależnie od całej późniejszej ambiwalencji stosunku Kościoła do kobiet). Od V wieku zaznacza się wzrost pozycji kobiet, zwłaszcza na polu edukacji i medycyny, a nawet polityki, stłumiony po pewnym czasie przez (męskie) uniwersytety; z biegiem stuleci mieszczańskich kobieta traci pozycję – z apogeum tego procesu w XIX wieku, by ją odzyskać (następny grzbiet sinusoidy) dopiero w XX wieku. Tę opowieść Pernoud przekazuje w fascynującej literacko formie pełnej anegdot i przykładowych biografii, lecz fundament książki stanowią gruntowne badania historyczne, odkrywcze w sięganiu do najbardziej nieoczywistych źródeł.